พระบาง ลำพูน

พระลำพูน โดยเฉพาะ "พระคง" และ "พระบาง" ถือเป็นกลุ่มพระเนื้อดินที่มีอายุการสร้างเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย (กว่า 1,200 ปี) สำหรับองค์ที่นำมาศึกษานี้คือ "พระบาง" ซึ่งมักพบปะปนอยู่กับพระคงในกรุต่างๆ แต่มีพุทธลักษณะที่อ่อนช้อยและงดงามเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว
​1. พุทธลักษณะและจุดแยกพิมพ์ (Phra Bang Identity):
​โครงสร้างองค์พระ: สังเกตความสะโอดสะองและเพรียวบางขององค์พระ ช่วงไหล่จะสอบกว่าพระคงอย่างเห็นได้ชัด หน้าอกทิ้งดิ่งลงมาในลักษณะที่นุ่มนวล ไม่ล่ำสันบึกบึนเหมือนพระคง
​จุดตายที่ "ข้อพระกรซ้าย": นี่คือจุดแยกที่ชัดเจนที่สุด ท่านจะเห็นว่า "ข้อมือซ้าย" ขององค์พระมีการ "หักมุมแหลม" ขึ้นมาหาหน้าตักอย่างชัดเจน ในขณะที่พระคงจะทิ้งแขนโค้งมนกว่า
​พุ่มโพธิ์: ใบโพธิ์มีความพลิ้วไหวและเรียวเล็กกว่าพระคง การวางพุ่มโพธิ์ดูกว้างและรับกับทรงพุ่มพระ
​2. เนื้อหาและวรรณะ (Material & Patina):
​วรรณะสีพิกุล: องค์นี้มีสีขาวอมเหลืองนวล ซึ่งในวงการเรียกว่า "เนื้อสีพิกุล" ถือเป็นสีที่นิยมและหาได้ยากในพระสายลำพูน แสดงถึงการเผาที่อุณหภูมิที่เหมาะสมพอดี เนื้อดินมีความละเอียดสูงและมีความแกร่งเหมือนหิน
​ความเก่าและรอยราน: ปรากฏ "รอยรานตามกาลเวลา" (Age cracks) ที่ด้านหน้าและด้านหลัง ลักษณะเป็นเส้นสายที่ดูธรรมชาติ ไม่คมแข็ง ซึ่งเกิดจากการเซ็ตตัวของเนื้อดินพันปี
​3. คราบกรุและการจำแนกกรุ (Gru Stain & Origin):
​คราบดินกรุเก่า: พิจารณาผิวพรรณเห็น "คราบดินนวล" บางๆ เกาะติดแน่นตามซอกโพธิ์และซอกแขน ไม่หนาเตอะจนกลายรายละเอียดพิมพ์พระ ซึ่งเป็นลักษณะของพระบางที่ขึ้นจาก "กรุวัดพระคงฤาษี" จ.ลำพูน ซึ่งดินกรุนี้จะมีความสะอาดซึ้งตาเมื่อส่องสัมผัส
​สรุปการพิจารณา:
​"พระบาง พิมพ์ใหญ่ เนื้อสีพิกุล กรุวัดพระคงฤาษี จ.ลำพูน" องค์นี้ถือเป็น "พระองค์ครู" สำหรับการศึกษาพระบางได้เป็นอย่างดี เพราะมีพุทธลักษณะที่ชัดเจน ฟอร์มดี และวรรณะสีพิกุลที่สะอาดตา เหมาะแก่การเป็นตัวอย่างในการแยกพิมพ์และการพิจารณาความเก่าที่เป็นธรรมชาติ